ААВДАА

Охид бүрт энэ ертөнцийн хамгийн төгс эр хүн - ИДЕАЛ хэмээн дээдлэн хэлж болох цорын ганцхан эр хүн бол ААВ нь л байдаг. Амьдралд тохиох олон эрсийг аавтайгаа жишин зүйрлэж, ааваасаа амсах хайр элбэрэл, нөмөр нөөлгийг тэднээс хүлээж, эцэс төгсгөлгүй эрлийн замаар тийм сэтгэлд дотносох нэгнийг хайж олох гэж удаан бидэрдэг. Хэрвээ олж чадаагүй бол, олдохгүй бол гансарч цөхрөхийн цагт амьдралд тохиох хатуу үнэнтэй өөрөө л шууд нүүр тулахаас өөр аргагүй болсноо бүрэн ухаардаг юм билээ.

Өнөөдрөөс яг 12 жилийн өмнө Миний ААВ дээд тэнгэрийн дуудлагаар энэ орчлонг орхисон юм. Яагаад ч юм, элдэв яриан завсар дундуур "Аав нь 70 л хүрнэ дээ, болноо, илүү хэрэггүй" гэж нэг биш удаа хэлдэг байсныг санахад амлалт юм шиг сонин үгээ дөнгөж гүйцээчхээд л аав минь яваад өгсөн дөө. 

Харин яг тэр мөчид би бүр 10000 км алсад байсан болохоор аавтайгаа уулзаж, сүүлчийн замд нь үдэж амжаагүй ээ. Утас, интернэт, мэйл бага хэрэглэдэг, харилцаа холбооны боломж одоотой харьцуулахад их л муу байсных юм бол уу даа, манайхан надад энэ тухай огт хэлээгүй. Хол яваа хүнд хэцүү юм дуулгаад яахав, нэгэнт амжиж ирэхгүй хойно гэж бүгдээрээ ярилцаад нуучихсан байж билээ. 

Гэхдээ л хүнд зөв совин гэж байдаг юм билээ. Намайг эзгүйд энд ямар нэг юм болчихсон юм шиг муу совин, зөн татаад би хэд хэдэн удаа бүгдээрээ сайн уу гэж тэндээс асууж байсан шүү. Арай өндөр настай байсан болохоор нь нагац ээжийгээ зүгээр байгаа даа гэж бодсноос аавгүй болчих вий гэсэн айдас, төсөөлөл надад даанч байгаагүй ээ. 

Тэгээд ч тэр жилийн хавар ганц охин үрээ алдчихаад газар, тэнгэрийн завсарт үлдмээргүй болтлоо давчдаж байсныг минь манайхан бүгдээрээ мэдэж байсан болохоор дараагийн ийм том цохилтыг даахгүй байх гэж айгаад надад тийм зүйл дуулгахыг зүрхлэх хүн олдоогүй гэдэг юм.

 Би бүтэн сарын дараа нутагтаа ирсэн. Буянт-Ухаад онгоцноос буугаад ирэхэд их олуулаа угтсан хэрнээ сүүлд л бодоход дуу шуу муутайхан, ээж минь тэвэрч үнсээд гэртээ орж ирэх хүртэл минь надад хэн нь ч, юу ч хэлээгүй. Нэг л гэмшингүй дүр төрхтэй угталт байсныг би сүүлд нь санадаг. Гэртээ орж ирээд л, юу болоод өнгөрсөн тухайг анх ойлгож мэдэхэд ердөө л дээд тэнгэр нурчих шиг, доор газар цөмөрчих шиг л болсон доо.  

Тэр шөнө ингэж бичсэн:  

 ААВДАА 

Аян холын замаас дөрөө мултлан буухдаа
Алжааж харшсандаа тэр үү, далдхан нэг л гунигласан
Алдарсан сэтгэлээ аргадсаар сайхан нутагтаа ирэхэд минь
Аав минь та алга, буцаад ирэхээргүй явчихаж
Аниргүйн тэр орноос яаруухан дуудлага аваад
Алсад яваа охиноо ч хүлээж чадалгүй мордоо юу
Амжиж очоод уулзах тавилан надад олдсонгүй дээ
Азгүйгээ дуудан уйллаа ч дахиад таныгаа харахгүй нь
Эргэн уулзаад холын сонин дуулгах хувь дутаж дээ
Энгэрт тань наалдан эрхэлж үнсүүлэх азгүй байж дээ
Энэлсэн сэтгэлийг учирлан аргадах нөмрөөр тань бид дутнаа
Эмтэрсэн зүрхийг ухаанаар тэтгэх хайрыг тань бас үгүйлнээ
Ачилж өсгөсөн буянг тань хариулж ердөө завдаагүй
Асгаран мэлмэрэх нулимс минь харууслаас өөр нэмэргүй
Амьдралдаа цуглуулсан ухаанаас тань өвлөж даанч гүйцээгүй
Амгалан мөнхийн нойрноос тань сэрээж болохгүй нь гачлантай

2000.12.21                     01.50

Тэгээд тайвширч чадахгүй би бараг 10 хоног уйлсан байх. Гэнэтхэн ИЖИЙ минь намайг аргадах гэж учраа олохгүй тэвдэж, өөрөө л буруутай юм шиг дэндүү гэмшиж суугааг олж харсан. Би нулимсаа татсаан, үнэхээр ингээд байж болохгүй нь гэдгийг ойлгож өндийсөн дөө. Тэр шөнө буюу ирснээсээ 10 хоногийн дараа би дахиад бичсэн:

  АМЛАЛТ

 Алтан дэлхий тэнхлэгээ

эргэдгээрээ л эргэнэ

Арван гуравны сар

бүтэн болохыг яарна

Амьдрал тавилангийн хэлхээс

өнөөх л янзаараа урсана

Аажуухан хөврөх тэр урсгалд

хүн л элэгдэж хагдарна

Мөнх бусын орчлонд

түр саатаад буцахдаа

Мөрөө үлдээгээд явсан

аав танаараа бахарханаа

Мөргөж уйлаад ч хувирахгүй

хорвоогийн жамыг ухаараад

Мөрөөдөж явсан бүхнийг тань

гүйцээхийн төлөө шамдъя даа

2000.12.31                     23.30

 

Энэ 2 шүлгээ тэр үеийн "БӨХ" сонинд хүргэж өгөөд, хэвлүүлчихсэн. Учир нь Миний Аав торгон зодогны сэнжиг атгаж, зон олныхоо сэтгэлийг цэнгүүлэн, наадмын ногоон дэвжээг чимж дэвдэг Монгол УЛСЫН өсөх идэр НАЧИН цолтой бөх хүн байсан юм. Улсын наадамд ердөө гуравхан удаа зодоглочхоод, хүртэх ёстой алдартаа эртээ ханачихсан юм шиг сумынхаа наадмын зүүн жигүүрийг манлайлан, олон жил цолоо дуудуулж наадсаан, МИНИЙ ААВ.  

(Харамсалтай нь, тэр "БӨХ" сонинг би өөрөө олж үзээгүй, авч хадгалж ч чадаагүй. Хэвлээд гаргасан байна лээ, хожим хүн надаас "би сонин үзсэн, чи шүлэг бичдэг юм уу" гэж асууж байсан) 

Дайны тоос суунаглаж байсан 1940-өөд онд миний аав дөнгөж 15.хан насандаа эцэг, эх хоёроосоо олон балчир дүү, ганц эгчтэйгээ өнчирч үлдчихээд, хэдүүлээ наашаа гэсэн болгоныг царайчлах шахам явж, хүний зэрэгт хүрсэн тухай хэний ч сэтгэл өвдөж шимшрэхээр түүхийг бидэнд ярьж байсан. Тэгээд амьдралын тухай элдвийг хүүрнэх зууртаа "Хүн өөрөө л өөрийнхөө сайн сайхны төлөө бүх чадлаараа зүтгэж, амжилтад хүрдэг. Түүнээс хэн ч чиний өмнө бэлэн хоол бэлтгэж өгөхгүй, өгсөн ч ямар ч амтгүй байх болно", "Боломж олдвол олонд тусалж явах ёстой, хар амиа бодсон хүний үйлс бүтдэггүй", "Ямар ч ажлыг хийж сурсан, чаддаг байх хэрэгтэй, хэзээ нэг цагт хэрэг нь гарнаа", "Ажлыг битгий гол, хөлсөө шингээж олсон хоол хамгийн амттай, мөнгө хамгийн үнэтэй", "Хүний л адил хүн юм чинь сурах, хийх, мэдэхэд хэнээс ч дор орохгүй байж болно. Үүний тулд сайн хичээх хэрэгтэй", "Өнөөдөр чамд олдсон бүх зүйл маргааш үлдэх албагүй, тиймээс боломж бүхнийг сайн ашиглах ёстой" гээд энгийн хэрнээ гүн утгатай үг сургаалиуд хэлж захисан нь өнөө ч ой тойнд минь сануулга мэт тодхон үлдэж дээ.

Аав минь багш хүн байсан, насаа элтэл бусдад "багш аа" гэж дуудуулж явсан. Сургуулийн хонхон жингэнээн дунд гүйлдэж хөгжсөн олон хүүхдүүдэд шинжлэх ухааны нарийн мэдлэг зааж олгоогүй ч амьдрахуйн ухааныг бяцхан оюунд нь хэзээ ч мартахгүйгээр шингээж зурсан САЙН БАГШ байсан тухай олон шавийнх нь амнаас сонсоход өнөө ч бахархмаар байдгийг хэлэхгүй өнгөрч болохгүй санагдана. Хүүхдүүд эрүүл чийрэг бие бялдартай хүн болж төлөвшихөд үнэтэй хувь нэмэр оруулж,тэр үеийн жишгээр ажил хөдөлмөрт оройлон зүтгэхийн учрыг өөрийн биеэр үлгэрлэн таниулсан тухай дурсамж ярих шавь нар олон байдаг юм билээ.  

Аавыгаа би баярлуулж амжсан бил үү гэж хааяа боддог. Онц сурлагатан сайн сурагч, хожим Сүхбаатарын нэрэмжит цалинтай шилдэг оюутан гэгдэж явахад өөрийнхөө танилд гайхуулан, намайг танилцуулж байсныг бодоход аав минь охиноороо л бахархсан хэрэг байх. Амралтаараа очихдоо, эсвэл энд, тэнд явахдаа хилийн чанадаас хэрэг болгон, уламжлал мэт авчирч өгдөг ганц шил юмыг минь зүгээр л авч далд хийчхээд, дараа нь хэдэн дотнын нөхдөө дуудан "охин авчирч өгсөн юм" гэсэн үг дайж, хуваалцаж суухад нь би учиргүй бардам харж байснаа одоо л бодоход тун ичмээр санагдах юм даа. Өөрөөр ч тэгтлээ гийгүүлээгүй юм шиг ээ.

Аавыгаа гомдоож байсан бил үү гэж бас бодмоор. Ханьтай болоод анх дагуулаад очиход минь жаахан голонгуй харцаар ширэвснийг нь би сүрхий анзаарсан ч тоогоогүй өнгөрсөн юм даа. Бодвол анхнаасаа л сэтгэлд нь нийцээгүй хүн байсан юм бол уу даа гэж хожим сэм бодож билээ. Бас охин минь орчлонгоос явчихсан тэр өдрүүдэд хавь ойр байсан хамаг хүнээ тамлаж, уйлж бахардах зууртаа нэг удаа тун ч хатуу үгийг аавдаа чулуудаж байсандаа өнөө ч харамсдаг.

Би хамгийн сүүлд 2000 оны зун, найман сарын нар ээсэн сайхан өдөр аавыгаа харсан, тэр дүр төрх нь одоо ч аавыгаа бодох үед л шууд миний сэтгэлд буудаг. Ялигүй гандсан бараан цамцтай, хашааны гадаа зогсож байсан тэр л зураг. Машинд суусан намайг дагаж, хамт хот явна гэж чарласан миний дүүгийн хүүг аргадаж, бас хажуугаар нь охиноо үдэх зуурт баруун хацрыг минь үнсэх гэж зүтгэсэн МИНИЙ ААВ. Нүдэндээ үл мэдэг нулимс цийлгэнүүлж, "ажлаа сайн хийгээд, сайн байгаарай, аав нь удахгүй очно доо" гэж хэлсэн нь намайг л аргадаж эрхлүүлсэн хэрэг байж дээ. Ердөө сар бололгүй би ертөнцийн нөгөө талд шахуу орших Араб тийшээ явчихсан. Харин эргээд ирэхэд аав минь мөнх бусын орчлонг орхиод явчихсан, гэртээ эзгүй байсан даа.

Аавын нөмөр нөөлөг, дулаахан хайрыг орлох зүйл энэ амьдралд тун ховор юм билээ. Аавын үг цөөн хэрнээ илүү жинтэй, алсын бодолтой, амьдралын хатууг сөрөх ухаарал нэмсэн сургааль болж үлддэг. Ухаарал, зэмлэл хослуулан хэлсэн Миний Аавын сургааль үгс өнөө амьдралдаа мөрдөх зарчим болж надад үлдэж дээ.

(Бичээд л байвал, ингээд бичээд л баймаар сайхан дурсамжууд амилж байна. Гэхдээ ингээд дуусгая даа. Нуршуу түүх бичээд амтыг нь сулруулчихмааргүй санагдлаа)

Аавынхаа нэрийг сайнаар дуудуулах гэж гишгэсэн мөрөө эргэж харж, гэм буруугаас хол явах гэж өнөөг хүртэл хичээж л яваа, хэдэн үрс нь. Аав минь орчлонг элээсэн өдрөөс хойш өнөөдөр яг бүтэн 12 жил өнгөрсөн гэлээ ч үр хүүхдүүдийнхээ сэтгэл зүрхэнд гэгээ татуулан амьдарсаар байгаа шүү. Тэнгэрийн орондоо амгалан заларч, тэртээгээс биднийгээ дандаа ивээж байгаа болохоор тань хэдэн сайхан үр нь одоо энд сайн явнаа, ААВ АА